Jak zmiany w systemie emerytalnym wpłyną na rynek kapitałowy w Polsce?

wplyw ref emer 150x150 Jak zmiany w systemie emerytalnym wpłyną na rynek kapitałowy w Polsce?Wpływ tzw. „reformy OFE” na przyszłość rynku kapitałowego w Polsce należy rozpatrywać w kilku aspektach. Trwające aktualnie „okno transferowe”, czyli okres, w którym można deklarować, czy przyszłe składki mają być w całości przekazywane do ZUS-u czy częściowo być kierowane do OFE, pokaże, jak dużą siłę oddziaływania będą miały wprowadzone zmiany.

Dojrzałość polskiego rynku kapitałowego przejawia się między innymi w fakcie, że dyskontuje on negatywne wydarzenia często już po zapowiedzi ich wystąpienia. Wszystko wskazuje na to, że tak też się stało w przypadku reformy OFE, ponieważ po kilkudniowym załamaniu, które nastąpiło po przyjęciu przez sejm ustawy, notowania indeksów na polskiej giełdzie powróciły do swoich długoterminowych trendów, a ich kierunek jest skorelowany przede wszystkim z sytuacją gospodarczą Polski i polskich przedsiębiorstw. Według wstępnego odczytu polska gospodarka w I kwartale 2014 urosła o 3,3% r/r wobec oczekiwań rzędu 3,1%. Pozytywne dane makroekonomiczne zwykle pociągają za sobą także poprawę nastrojów na giełdzie.

Warto zaznaczyć, że polski rynek kapitałowy po raz pierwszy w swojej historii znalazł się w bardzo specyficznej sytuacji spowodowanej rekordowo niskim poziomem stóp procentowych. Niskie oprocentowanie lokat bankowych wynikające z tego faktu powoduje, że coraz większa część oszczędności Polaków trafia bezpośrednio na giełdę w formie inwestycji w papiery wartościowe lub do instytucji finansowych, takich jak fundusze. Co więcej, same banki coraz częściej rekomendują przenoszenie oszczędności do tworzonych funduszy, dzięki czemu gromadzone środki, choć pośrednio, wspomagają popyt na giełdzie. Zgodnie z opiniami analityków, rekordowo niska inflacja zanotowana w kwietniu 2014 (jedynie 0,3% rok do roku i 0% miesiąc do miesiąca) może spowodować kolejne obniżenie stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej. Dalsze poluzowanie i tak już łagodnej polityki pieniężnej mogłoby stać się pozytywnym impulsem chroniącym przed bessą.

Dojrzewanie rynku kapitałowego to także wyższy poziom świadomości inwestycyjnej samych Polaków, którzy coraz częściej sami poszukują możliwości inwestycyjnych, bez pośrednictwa instytucji finansowych takich jak fundusze. Co za tym idzie, możliwa jest zmiana struktury inwestorów na warszawskiej GPW, tj. wzrost udziału w obrotach inwestorów indywidualnych. Ten kierunek zmian może powodować:

  • urealnienie cen na rynku akcji (działanie mechanizmu popytu i podaży)
  • wzrost płynności na GPW spowodowany pojawieniem się na rynku akcji, które traktowane były przez OFE jako inwestycje długoterminowe
  • zmianę struktury ofert publicznych, tj. znaczne zwiększenie transz przeznaczonych dla inwestorów indywidualnych
  • uzupełnienie w portfelach inwestorów indywidualnych akcji, które w wyniku dużego popytu podlegały wysokiej redukcji podczas ofert publicznych

Można przypuszczać, że napływ środków do funduszy przy jednoczesnej częściowej zmianie profilu ich ryzyka poprzez ograniczenie dostępu do obligacji skarbowych, a także konkurencja pomiędzy funduszami o napływający kapitał, spowoduje podniesienie jakości zarządzania funduszami. Analitycy wskazują na takie tendencje jak: bardziej aktywne poszukiwanie instrumentów pozwalających budować zabezpieczone przed ryzykiem portfele, większa elastyczność w reagowaniu na zmieniające się warunki rynkowe, inwestycje w papiery z rynków zagranicznych, które są mniej narażone na wahania kursów, czy zmiana sposobu wynagradzania zarządzających na wynagrodzenia uzależnione od wyników osiąganych przez poszczególnych zarządzających. Czynniki te mogą przełożyć się na wysokość przyszłych świadczeń.

Ważnym czynnikiem dla kondycji polskiej giełdy jest także postrzeganie jej wśród inwestorów zagranicznych. Jeszcze przed wprowadzeniem reformy w życie „Financial Times” zwracał uwagę, że reforma w tym kształcie może odnieść negatywne skutki wizerunkowe, tj. przyczynić się do oceny inwestycji w krajach takich jak Polska jako mniej bezpiecznych i spowodować wycofanie się części inwestorów zagranicznych z rynku akcji, a także konieczny wzrost oprocentowania polskich obligacji skarbowych. Obawy te jednak okazują się bezpodstawne. Polska w coraz większym stopniu jest postrzegana przez inwestorów zagranicznych jako jeden z krajów „Zachodu”, tj. kraj stabilny i atrakcyjny do inwestowania. Umorzenie części obligacji wyemitowanych przez Skarb Państwa i poprawienie tym samym wskaźników zadłużenia Polski dodatkowo poprawia obecnie ten wizerunek.

Nie bez znaczenia w tym kontekście pozostaje fakt, że Unia Europejska odzyskuje stabilność finansową. W kwietniu z sukcesem przeprowadzono sprzedaż obligacji Grecji i Portugalii – krajów, które jeszcze niedawno przeżywały głęboki kryzys gospodarczy, a ich wiarygodność oceniana była przez agencje ratingowe bardzo nisko.

Warto w końcu zwrócić uwagę na mechanizm „suwaka bezpieczeństwa” polegający na przenoszeniu oszczędności z OFE na subkonta ZUS począwszy od 10. roku przed emeryturą. Zarządzający podkreślają, że „suwak” nie musi oznaczać uszczuplania portfela akcji będącego w posiadaniu OFE. Zakładają oni, że znaczna część środków przeznaczonych na mechanizm „suwaka” będzie pochodzić z dywidend od akcji oraz z kuponów od obligacji korporacyjnych będących z portfelach OFE. Przy założeniu wzrostu gospodarczego i rozwoju spółek, których akcje będą w posiadaniu OFE, a więc i wysokich dywidend przypisanych do tych akcji, wzrost udziału akcji w portfelach OFE może okazać się korzystny z punktu widzenia zarządzania aktywami. Dodatkowo wysokie dywidendy od akcji pozostających w portfelach OFE będą przyczyniać się do wzrostu ich wartości.

Ostatnią kwestią, która będąc efektem znacznego ograniczenia II filaru, zmieni znacząco obraz rynku kapitałowego, będzie najprawdopodobniej rozwój instytucji i projektów funkcjonujących w III filarze (dobrowolnym) jako faktycznego zabezpieczenia środków na życie po okresie zatrudnienia. Coraz więcej mówi się o inwestowaniu w pracownicze programy emerytalne (PPE), indywidualne konta emerytalne (IKE), indywidualne konta zabezpieczenia emerytalnego (IKZE), czy w popularne w USA i krajach Europy Zachodniej fundusze cyklu życia. Inwestycje te stanowiąc coraz bardziej znaczący element rynku kapitałowego mogą w przyszłości neutralizować ewentualne czynniki negatywne wynikające z ograniczenia znaczenia OFE.

Należy pamiętać, że wciąż tak naprawdę nie wiemy, ile aktywów pozostanie w OFE. Warto podkreślić, że siła oddziaływania wszystkich powyższych czynników będzie zależna między innymi od tego, jaki odsetek osób zadeklaruje odprowadzanie części składek do OFE.

Anna Kocjan, Dział Inwestycji DSA Financial Group S.A.